NATO Anqara sammitida yirik mudofaa tashabbuslarini e’lon qildi
NATO Anqarada o‘tayotgan sammitning ochilish kunida ittifoqning mudofaa sanoati bo‘yicha keng qamrovli maqsadlarini namoyish etdi va Turkiya ham ishtirok etayotgan qator ko‘p millatli xarid loyihalarini ma’lum qildi. Ushbu hamkorlikdagi ishlab chiqarish tashabbuslari va yangi sarmoyalar Yevropaning harbiy salohiyatini mustahkamlash hamda transatlantik sanoat aloqalarini chuqurlashtirishga qaratilgan.
E’lonlar sammitning birinchi rasmiy tadbiri — NATO Mudofaa sanoati forumi doirasida qilindi. Bosh kotib Mark Rutte ittifoq mudofaa xarajatlarini oshirish bo‘yicha o‘tgan yilgi majburiyatlarini aniq harbiy salohiyatga aylantirayotganini ta’kidladi. "Atlantikaning har ikki tomonidan kelgan ittifoqchilar va sanoat vakillari milliardlab dollarlik shartnomalarni imzolamoqda. Bu sarmoyalar NATOning tiyib turish (deterrens) kuchini oshirish, iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirish va butun ittifoq bo‘ylab mudofaa ishlab chiqarishini kuchaytirish uchun zarur", — dedi Rutte.
Ko‘p millatli mudofaa loyihalari
E’tiborga molik loyihalar qatorida Belgiya, Xorvatiya, Fransiya, Polsha, Ispaniya, Turkiya va Buyuk Britaniyani birlashtirgan ko‘p millatli Airbus A400M floti tashabbusi bor. Loyiha ishtirokchi mamlakatlarga samolyotlarni birgalikda xarid qilish, logistika va tayyorgarlik xarajatlarini bo‘lishish imkonini beruvchi "pooling and sharing" (umumlashtirish va baham ko‘rish) modeliga asoslanadi. Shuningdek, MRTT (tanker-samolyot) floti kengaytirilib, Finlyandiyaning dasturga a’zoligi tasdiqlandi.
Rutte, shuningdek, Daniya, Finlyandiya, Germaniya va Norvegiya ishtirokida beshtagacha MQ-4C Triton uzoq masofali kuzatuv dronlarini xarid qilish dasturini tasdiqladi. Ushbu samolyotlar NATOning dengiz va Arktika hududlaridagi razvedka (ISR) imkoniyatlarini sezilarli darajada oshiradi. Bundan tashqari, ittifoqchilar eskirayotgan Boeing E-3A AWACS flotini almashtirish uchun 10 tagacha Saab GlobalEye havo kuzatuv samolyotini xarid qilishga kelishib oldilar.
Mudofaa ishlab chiqarishini tezlashtirish
NATO ittifoq bo‘ylab mudofaa ishlab chiqarish quvvatlarini tezlashtirishga qaratilgan qator tashabbuslarni ishga tushirdi. Xususan, havo mudofaasi va uzoq masofali zarba tizimlarini birgalikda xarid qilish bo‘yicha yangi ko‘p millatli koalitsiyalar tuzildi. Sanoat hamkorligi doirasida Lockheed Martin va Rheinmetall kompaniyalari o‘rtasida ATACMS uzoq masofali raketa tizimlarini Yevropada ishlab chiqarishni kengaytirish, shuningdek, Patriot PAC-3 raketalari uchun ta’minotni mustahkamlash bo‘yicha kelishuvlarga erishildi.
Turkiyaning yondashuvi: Xarajatdan ko‘ra qobiliyat ustun
Sammit mezboni sifatida Turkiya mudofaa xarajatlari shunchaki byudjet ko‘rsatkichi bo‘lib qolmay, real harbiy salohiyatga aylanishi kerakligini ta’kidladi. Milliy mudofaa vaziri Yashar Guler: "Mudofaa xarajatlarini oshirish muhim, biroq faqat pul sarflash o‘zi tiyib turish kuchini yaratmaydi. Biz tayyor kuchlar, o‘q-dori, integratsiyalashgan havo mudofaasi va barqaror sanoat bazasini yaratishimiz kerak", — dedi.
Guler Turkiya mudofaa sanoatining elektron urush, uchuvchisiz tizimlar va uzoq masofali zarba tizimlaridagi yutuqlarini qayd etib, Anqara keyingi uch yil ichida ballistik raketa mudofaasi va ilg‘or texnologiyalarga sarmoyani ustuvor vazifa deb bilishini ma’lum qildi.
Yangi sanoat tashabbuslari
Bosh kotib Rutte maydondagi zamonaviy talablarga javob beradigan ikkita asosiy tashabbusni e’lon qildi:
NATO Engine: Mudofaa fabrikalari va ishlab chiqarish quvvatlarini tarmoqlashtirish orqali salohiyatni kengaytirish.
Drone Edge: Dushman dronlariga qarshi kurash tizimlarini rivojlantirish. Ushbu tashabbus doirasida keyingi besh yil ichida 40 milliard dollardan ortiq sarmoya kiritish va 2027-yilgacha dron operatorlarini tayyorlashni besh baravar oshirish rejalashtirilgan.
Ushbu qadamlar Yevropa ittifoqchilari o‘z mudofaa yukini ko‘proq zimmalariga olayotgan, NATO esa Mark Rutte ta’riflaganidek, transatlantik hamkorlikni kuchli Yevropa mudofaa bazasi bilan uyg‘unlashtirgan "NATO 3.0" shakliga o‘tayotganini anglatadi.
