Hurmuz bo‘g‘ozida keskinlik: AQSh va Eron o‘rtasidagi nozik muvozanat sinovdan o‘tmoqda

So‘nggi 24 soat ichida Hurmuz bo‘g‘ozi atrofidagi harbiy-siyosiy vaziyat kritik darajaga yetdi. Aprel oyi boshida erishilgan vaqtinchalik to‘xtatuv kelishuvi (truce) amalda o‘z kuchini yo‘qotish arafasida turibdi. Tomonlarning o‘zaro zarbalari va keskin bayonotlari mintaqani to‘liq miqyosdagi urush yoqasiga olib kelmoqda.

24 soatlik eskalatsiya: Zarbalar va ziddiyatli da'volar

Mintaqada harbiy faollikning keskin oshishi bir qator xavfli hodisalarni keltirib chiqardi:

• Fujayraga hujum: Birlashgan Arab Amirliklari (BAA) Fujayradagi yirik neft ob’ektiga hujum uyushtirilganini ma’lum qildi. Bu aprel kelishuvidan keyingi ilk jiddiy provokatsiyadir.

• Dengizdagi talofatlar: Eron dronlari va raketalari BAA tankeriga hamda Janubiy Koreyaning yuk kemasiga shikast yetkazgani xabar qilindi.

• Eron portidagi yong‘in: Shu bilan birga, Eronning Dayyer portidagi tijorat kemalarida yirik yong‘in sodir bo‘ldi. Tehron hodisa sabablarini hozircha ochiqlamadi.

Tomonlarning pozitsiyasi va "Project Freedom" mojarosi

Eronning da'vosi: Tehron rasmiylari neft ob’ektlariga rejalashtirilgan hujum uyushtirilganini inkor qilib, barcha hodisalarni AQShning "noqonuniy harakatlari"ga javob deb atadi. Eron Tashqi ishlar vaziri Abbos Aroqchi X ijtimoiy tarmog‘ida: "Project Freedom — bu Project Deadlock (Boshi berk ko‘cha)", — deb yozib, AQShni siyosiy inqirozni harbiy yo‘l bilan hal qilishga urinmaslikka chaqirdi.

AQShning javobi: Vashington "Project Freedom" (Ozodlik loyihasi) tashabbusi doirasida neytral davlatlar kemalarini xavfli hududdan olib chiqishni maqsad qilgan. AQSh harbiylari dushanba kuni Eronning 6 ta tezurar qayig‘ini yo‘q qilganini bildirdi. Biroq Prezident Donald Tramp vaziyatni biroz yumshatishga urinib, Janubiy Koreya kemasidan tashqari jiddiy zarar yetmaganini ta’kidladi.

Strategik tahlil: "Kulrang zona"dagi to‘qnashuv

Ekspertlarning fikricha, hozirgi vaziyat ochiq urush emas, balki "kulrang zona"dagi taktik kurashdir. Bu yerda har ikki tomon:

1. To‘liq harbiy javobga sabab bo‘lmaydigan darajada kuch namoyish etmoqda.

2. Dronlar, minalar va iqtisodiy bosim orqali raqibning "qizil chiziqlari"ni sinovdan o‘tkazmoqda.

3. Eron bo‘g‘oz ustidan vakolatini mustahkamlash uchun yangi dengiz xaritasini e’lon qilib, kemalardan Inqilobiy Qo‘riqchilar bilan muvofiqlashishni talab qilmoqda.

Diplomatiya va muzokaralar: Muzlagan jarayon

Eskalatsiyani pasaytirish uchun Buyuk Britaniya, Fransiya, Germaniya va Saudiya Arabistoni faol chaqiriqlar bilan chiqmoqda. Germaniya kansleri Fridrix Mers Tehronni "dunyoni garovga olishni to‘xtatishga" va muzokaralar stoliga qaytishga undadi.

Muzokaralarning bugungi holati:

• Pokiston vositachiligi: Islomoboddagi tinchlik muzokaralari AQSh tomonidan ikki bor bekor qilingani sababli to‘xtab qolgan.

• 14 bandli taklif: Eron AQShga Pokiston orqali urushni tugatish bo‘yicha o‘z rejasini taqdim etgan. Mazkur taklifda yadroviy dastur bo‘yicha muzokaralarni keyinga surish va dengiz tranziti xavfsizligini ta’minlash ko‘zda tutilgan.

• Trampning sharti: AQSh prezidenti Eronning boyitilgan uran zahiralarini butunlay yo‘q qilishni talab qilmoqda.

Razvedka ma'lumotlariga ko‘ra, AQShning avvalgi zarbalari Eronning yadroviy salohiyatiga juda cheklangan zarar yetkazgan, bu esa diplomatiyani yagona samarali yo‘l sifatida qoldirmoqda.