Yaqin Sharqdagi eskalatsiya: Trampning tahdidlari va Hormuz bo‘g‘ozidagi energetik qamal

AQSh va Isroilning Eronga qarshi qo‘shma havo hujumlari boshlanganiga besh hafta to‘lar ekan, mintaqadagi beqarorlik global moliya va energiya bozorlarini larzaga solishda davom etmoqda. Prezident Donald Tramp Eron infratuzilmalariga zarba berish ko‘lamini kengaytirishga va’da berib, vaziyatni yanada keskinlashtirdi.

Infratuzilmaviy urush: Ko‘priklar va elektr stansiyalari

Tramp so‘nggi bayonotlarida Eron rahbariyatiga nisbatan bosimni maksimal darajaga ko‘tardi:

• Yangi nishonlar: "Biz hali Eronning qolgan qismini yo‘q qilishni boshlamadik. Navbatda — ko‘priklar va elektr stansiyalari", — deb yozdi AQSh rahbari ijtimoiy tarmoqlarda.

• B1 ko‘prigiga zarba: Tehron va Karaj shaharlarini bog‘lovchi, hali foydalanishga topshirilmagan B1 ko‘prigining bombardimon qilinishi natijasida 8 kishi halok bo‘ldi, 95 kishi jarohatlandi.

• Eron munosabati: Tashqi ishlar vaziri Abbos Araqchi fuqarolik ob’ektlariga hujum qilish eronliklarni taslim bo‘lishga majbur qila olmasligini ta’kidladi.

Xalqaro huquq va "Urush jinoyatlari" xavotiri

AQShning harbiy taktikasi xalqaro hamjamiyatda jiddiy e’tirozlarga sabab bo‘lmoqda:

• Huquqshunoslar maktubi: 100 dan ortiq xalqaro huquq mutaxassislari Vashingtonning harakatlari inson huquqlari va gumanitar huquq normalarini, xususan, "urush jinoyatlari" bandlarini buzayotganidan ogohlantirdi.

• Pentagon pozitsiyasi: Mudofaa vaziri Pit Hegsetning AQSh "ahmoqona jang qoidalari" bilan cheklanib qolmasligi haqidagi bayonoti huquqshunoslar tomonidan keskin tanqid qilindi.

Hormuz bo‘g‘ozi: Global energiya tanqisligi

Eron dunyo neft savdosining beshdan bir qismi o‘tadigan Hormuz bo‘g‘ozini amalda yopib qo‘ydi:

1. Diplomatik boshi berk ko‘cha: Buyuk Britaniya raisligida 40 mamlakat ishtirokida o‘tgan yig‘ilishda navigatsiya erkinligini tiklash bo‘yicha aniq kelishuvga erishilmadi.

2. Xitoyning vetosi: BMT Xavfsizlik Kengashida Xitoy elchisi Fu Cong har qanday harbiy kuch ishlatilishiga qarshi ekanini bildirdi.

3. Eronning "To‘lov rejasi": Tehron bo‘g‘oz orqali o‘tish uchun maxsus litsenziya va to‘lov tizimini (Oman bilan hamkorlikda) joriy etmoqchi. Yevropa Ittifoqi vakili Kaja Kallas buni xalqaro huquqqa zid deb atadi.

Gumanitar va iqtisodiy oqibatlar

Urushning ta’siri mintaqa chegaralaridan chiqib ketmoqda:

• Qurbonlar: Minglab insonlar halok bo‘ldi, tibbiy zaxiralar tugash arafasida.

• Iqtisodiy inqiroz: Neft narxlarining ko‘tarilishi Osiyoda iqtisodiy bosimni oshirdi, Afrikada esa yashash xarajatlari inqirozi va oziq-ovqat xavfsizligi muammosini keltirib chiqarmoqda.

• Mintaqaviy mudofaa: Quvayt va boshqa Ko‘rfaz davlatlari Eronning raketa va dron hujumlarini qaytarishga urinmoqda, biroq keng ko‘lamli urushdan qochish uchun keskin harbiy javob berishdan tiyilmoqda.