2026-yilgi Nobel tinchlik mukofoti sohibasi, janubiy afrikalik huquqshunos Navi Pillay mukofotini xalqaro jinoyatlar jabrdiydalariga bag‘ishladi hamda dunyo yetakchilarini xalqaro huquqqa rioya qilish va inson huquqlarini himoya etishga chaqirdi.
Pillay juma kuni Germaniyaning Nyurnberg shahrida, Ikkinchi jahon urushidan so‘ng natsistlar rahbarlari sud qilingan tarixiy sud zalida o‘tkazilgan matbuot anjumanida: “Bu mukofotni xalqaro jinoyatlardan omon qolgan barcha insonlarga bag‘ishlayman”, dedi.
85 yoshli Pillay mukofot haqidagi xabarni olgan paytda ushbu tarixiy zalda bo‘lishi alohida ma’no kasb etishini ta’kidlab, bu shunchaki tasodif bo‘lmasligi mumkinligini bildirdi.
Xalqaro adolat sohasida o‘nlab yillardan beri faoliyat yuritayotgan Pillay huquqiy institutlar va inson huquqlarini himoya qiluvchi mexanizmlar tobora kuchayib borayotgan siyosiy bosimga duch kelayotganidan ogohlantirdi.
Pillay xalqaro sudlarga qarshi hujumlarga munosabat bildirdi
Pillay: “Xalqaro huquq va inson huquqlari jiddiy siyosiy hujumlarga duch kelayotgan davrni boshdan kechiryapmiz”, deya, ayniqsa, Xalqaro jinoyat sudiga qarshi tanqidlarga e’tibor qaratdi.
“Vaziyatning tobora yomonlashayotgani, ayniqsa, Xalqaro jinoyat sudiga qarshi hujumlarda yaqqol ko‘rinmoqda”, dedi u.
AQSh prezidenti Donald Tramp o‘tgan oy Xalqaro jinoyat sudiga a’zo davlatlarni suddan chiqishga chaqirib, uni “nazoratdan chiqib ketgan tuzilma” deb atagan edi.
Pillay siyosiy yetakchilarni huquqiy majburiyatlariga hurmat bilan yondashishga va xalqaro himoya mexanizmlarini zaiflashtiradigan qadamlardan tiyilishga chaqirdi.
“Siyosiy yetakchilarga murojaatim shuki: inson huquqlarini himoya qilish va urushdan tiyilish sizning huquqiy majburiyatingizdir”, dedi u.
Xalqaro adolat bilan shakllangan faoliyat
Pillay xalqaro huquq sohasida ko‘plab muhim vazifalarni bajargan. U 1994-yilgi Ruanda genotsidi uchun javobgar shaxslarni sud qilgan Ruanda bo‘yicha xalqaro jinoyat sudiga raislik qilgan va hozirda Xalqaro adolat sudida sudya sifatida faoliyat yuritmoqda.
Pillay, shuningdek, Myanma rohinja ozchiligiga qarshi genotsid sodir etganlikda ayblanayotgan ishda ham ishtirok etmoqda.
U avvalroq, o‘tgan yili Isroil G‘azoda genotsid sodir etgan degan xulosaga kelgan Birlashgan Millatlar Tashkiloti komissiyasiga raislik qilgan edi.
Pillayga mukofot berilishi xalqaro huquqning qo‘llanishi, davlatlarning javobgarligi va sud institutlarining mustaqilligi yuzasidan global munozaralar davom etayotgan davrga to‘g‘ri keldi.
Pillay Nobel mukofoti orqali erishgan xalqaro e’tibordan jabrdiydalarni himoya qilish va inson huquqlariga sodiqlik dunyo bo‘ylab hukumatlarning asosiy mas’uliyatlari qatorida bo‘lishi kerakligini ta’kidlash uchun foydalandi.
