Hakan Fidan: Makka kelishuvi NATOning 5-moddasiga o'xshaydi, ammo dushmanni ko'rsatmaydi

Turkiya Tashqi ishlar vaziri Hakan Fidan Makka shahrida Turkiya, Saudiya Arabistoni va Pokiston o‘rtasida imzolangan mudofaa bitimi texnik jihatdan NATOning 5-moddasi — o‘zaro mudofaa bandiga teng ekanini ma'lum qildi, biroq muhim farq bor: u umumiy dushmanni nomlamaydi va hech qanday aniq davlatni nishonga olmaydi.

Shanba kuni "Anadolu" agentligiga bergan eksklyuziv suhbatida Fidan mintaqada tobora ortib borayotgan beqarorlikka zarur javob sifatida atagan ushbu muhim uch tomonlama pakt haqida eng batafsil tushuntirishni berdi.

"Makka mudofaa bitimi texnik jihatdan NATOning 5-moddasi bilan bir xil," dedi Fidan, bu band ittifoqdagi bir a'zoga hujumni barchaga hujum deb biluvchi kollektiv mudofaa qoidalariga ishora qilishini ta'kidlab.

"Bitim hech qanday umumiy tahdidni ko‘rsatmaydi," dedi Fidan va uch mamlakat bitimga mintaqadagi chuqurlashayotgan beqarorlik strukturali kollektiv mudofaa tizimini talab qilishi borasidagi umumiy tan olish asosida qo‘shilganini qo‘shimcha qildi.

Nishon yo‘q, tajovuz yo‘q

Fidan ittifoq tabiatan mudofaviy ekanini va hech qanday kengayish istagi yoki dizayniga ega emasligini qat'iy ta'kidladi.

"Agar ular a'zo mamlakatlarga hujum qilmasa, hech bir davlat bizning nishonimiz emas," dedi u, kollektiv o‘zini himoya qilish bilan hujumkor harbiy kayfiyat o‘rtasida aniq chiziq tortib.

U shuningdek, uch imzochining xususiyati ittifoqqa mintaqa uchun xavf tug‘dirmasligini ta'kidladi. "Turkiya, Saudiya Arabistoni va Pokiston kengayish siyosatini olib boradigan mamlakatlar emas," dedi Fidan bitim xavfsizlik va barqarorlikni ta'minlash uchun mo‘ljallanganini, kuch namoyish qilish yoki hududiy da'volarni ko‘zlamasligini bildirgan holda.

Nima uchun endi?

Vazirning aytishicha, bitim haqiqiy strategik zaruratdan tug‘ildi: Yaqin Sharq va uning atrofidagi mintaqa xavfli va davomiy beqarorlik davriga kirgani, bunda yirik mintaqaviy kuchlardan muvofiqlashtirilgan javob talab etilgani tan olindi.

Uch tomonlama guruh musulmon dunyosining eng muhim harbiy va iqtisodiy qudratlaridan uchtasini birlashtiradi:

• Turkiya — ittifoqdagi eng yirik armiyalardan biriga ega NATO a'zosi;

• Saudiya Arabistoni — arab dunyosining harbiy xarajatlari bo‘yicha yetakchisi;

• Pokiston — yadroviy qurollangan hamda Osiyodagi eng katta doimiy armiyalardan biriga ega davlat.

Prezidentning vizyosi

Fidan, shuningdek, Turkiya Prezidenti Recep Tayyip Erdoganning maqsadi Makka Qo‘shma Mudofaa Bitimini uch mamlakatdan tashqariga kengaytirish va zarur bo‘lsa barcha mamlakatlarni bu doiraga kiritish ekanini aytdi.

Bitimning kelajakdagi kengayishi borasidagi muhim ishora sifatida Fidan keyingi bosqichda Misr bitimga qo‘shilishiga ishonishini bildirdi.

Fidan Makka bitimi mintaqada uzoq muddatli barqarorlik sari muhim qadam ekanini, Usmoniylar chekinishidan beri mintaqa beqarorlik bilan belgilanganini ta'kidladi.

Rossiya–Ukraina

Rossiya–Ukraina urushi haqida Fidan, charchatish urushi front chiziqlaridan tashqariga cho‘zilganda, mojaroning milliy omon qolish masalasiga aylanishini aytdi.

"Charchatish urushi front chiziqlaridan tashqariga chiqib ketganda, masala bir xalqning mavjudligini saqlab qolishi bilan bog‘liq bo‘ladi. Siz qo‘lingizdagi barcha imkoniyatlardan foydalanasiz," dedi u.

Kipr

Kipr oroli haqida Fidan, Turkiya Grek Kipr ma'muriyatini davlat sifatida tan olmasligini va turk kiprliklarning huquqlari hurmat qilinishi kerakligini ta'kidladi.

"Biz Grek Kipr tomonini davlat sifatida tan olmaymiz. Agar siz turk kiprliklarning huquqlarini tan olmasangiz, men sizning davlatligingizni tan olmayman," dedi u va 1960-yilda tashkil etilgan davlat emasligini qo'shimcha qildi.

Fidan, shuningdek, Kipr orolida tinchlik va barqarorlik turk askarlarining orolda mavjudligi tufayli ekanini aytdi.

Isroil

Isroil masalasida Fidan qat'iy bo'lib, G‘azo hududidagi harakatlari fonida Isroilning ortib borayotgan xalqaro siyosiy izolyatsiyasini davom ettirish va chuqurlashtirishni talab qildi.

"Isroilning xalqaro siyosiy izolyatsiyasi uzluksiz davom etishi kerak," dedi u. Fidan Anqaraning Tel-Avivga nisbatan munosabatini yumshatmoqchi emasligini va xalqaro hisobdorlikni ta'minlash uchun bosimni davom ettirishini bildirdi.