Tashqi ishlar vaziri Hakan Fidan mezbonligida o‘tkaziladigan uchrashuvlarda Germaniya tashqi ishlar vaziri Yoxann David Vadeful, Buyuk Britaniya tashqi ishlar vaziri Ed Miliband, Fransiya tashqi ishlar vaziri Jan-Noel Barro, Misr tashqi ishlar vaziri Badr Abdulati, Pokiston tashqi ishlar vaziri Muhammad Ishoq Dor va Saudiya Arabistoni tashqi ishlar vaziri Faysal bin Farhon qatnashadi.
Ushbu yetti davlat Turkiya tashabbusi bilan ilk bor R4+E3 formatida bir joyga jam bo‘ladi.
Uchrashuvlarda, avvalo, Falastin masalasi, Hormuzdagi vaziyat, Yaman bilan bog‘liq voqealar hamda Rossiya–Ukraina urushiga yechim izlash kabi mintaqaviy mavzular muhokama qilinishi kutilmoqda. Shuningdek, R4 va E3 davlatlari o‘rtasida yo‘lga qo‘yilishi mumkin bo‘lgan hamkorlik va muvofiqlashtirish imkoniyatlari ko‘rib chiqiladi.
Fidan mintaqaviy mas’uliyatlarga e’tibor qaratadi
Vazir Fidan uchrashuvlardagi nutqlarida Isroilning Falastindagi davom etayotgan ishg‘oli, xalqaro hamjamiyatning tinchlik sa’y-harakatlariga to‘sqinlik qilayotgan murosasiz pozitsiyasi hamda butun mintaqaga yoyilayotgan tajovuzkorligi Yaqin Sharqdagi keskinliklarning asosiy sababi ekanini yana bir bor ta’kidlashi kutilmoqda.
Fidan AQSh va Eron o‘rtasidagi kelishmovchilik faqat diplomatiya va muloqot orqali hal etilishi mumkinligini, harbiy usullar esa barqaror yechim bermasdan, mintaqadagi beqarorlikni kuchaytirishi va yanada keng ko‘lamli mojaro xavfini tug‘dirishini qayd etishi kutilmoqda. Shuningdek, u husiylarning Saudiya Arabistonidagi tinch aholi va fuqarolik infratuzilmasini nishonga olgan hujumlari munosabati bilan Turkiyaning Saudiya Arabistoni xavfsizligini ta’minlashga qaratilgan qo‘llab-quvvatlashini tasdiqlab, Makka mudofaa ittifoqi namoyon etgan birdamlik va umumiy xavfsizlik tushunchasining ahamiyatiga e’tibor qaratishi kutilmoqda.
Fidan Suriyada barqarorlik va farovonlikni mustahkamlash yo‘lida R4 va E3 davlatlari muhim hissa qo‘shayotganini aytishi hamda Isroil Suriyani beqarorlashtirishga qaratilgan harakatlarini davom ettirayotganiga e’tibor qaratishi kutilmoqda. U Turkiya Qora dengiz sohilidagi davlat sifatida Rossiya–Ukraina urushining Qora dengizga yoyilishining oldini olish va u yerda tinch aholi orasidagi o‘limlarga chek qo‘yish maqsadida o‘z ogohlantirishlari hamda yechim takliflarini tomonlarga yetkazishda davom etayotganini qayd etadi.
R4 va E3 mexanizmlari
R4 mexanizmi Turkiya, Misr, Pokiston va Saudiya Arabistoni tomonidan mintaqa masalalarini hal etishda mintaqa davlatlarining mas’uliyatni o‘z zimmasiga olishi tamoyili asosida uzoq muddatli barqarorlikni qo‘llab-quvvatlash va mintaqaviy masalalarda muloqotni kuchaytirish maqsadida tashkil etilgan.
R4 tashqi ishlar vazirlari shu kungacha oltita uchrashuv o‘tkazgan. Ilk uchrashuv 18-mart kuni Ar-Riyodda bo‘lib o‘tgan. Ushbu formatdagi so‘nggi uchrashuv esa BMT Bosh Assambleyasining yuqori darajadagi haftaligi doirasida 21-sentabr kuni Nyu-Yorkda o‘tkazilgan.
Germaniya, Buyuk Britaniya va Fransiyadan iborat E3 mexanizmi esa 2003-yildan buyon Eronning yadroviy dasturi yuzasidan olib borilayotgan uch tomonlama diplomatik hamkorlik doirasida shakllangan. Vaqt o‘tishi bilan u turli mintaqaviy va xalqaro masalalarda qo‘shma diplomatik tashabbuslarni ilgari suruvchi tuzilmaga aylangan.
