"New York Times" jurnalistlari Meggi Xaberman va Jonatan Svonning "Regime Change: Inside the Imperial Presidency of Donald Trump" (Rejim o‘zgarishi: Donald Trampning imperatorlik prezidentligi ichkarisida) nomli yangi kitobida AQSh prezidenti Donald Tramp va Isroil bosh vaziri Benyamin Netanyaxu o‘rtasidagi keskin munosabatlar fosh etildi. Kitobda Trampning ikkinchi muddatining dastlabki yilida G‘azodagi urushni yakunlash bo‘yicha vositachilik sa’y-harakatlari tahlil qilinadi.
Tramp va Netanyaxu o‘rtasidagi "qizg‘in" telefon suhbati
2025-yil sentyabr oyida, BMT Bosh Assambleyasi yig‘ilishi chog‘ida Tramp Netanyaxu bilan telefon orqali muloqot qilib, uni AQSh ko‘magidagi sulh bitimidan voz kechmaslikka chaqirgan. Suhbat chog‘ida Tramp o‘z yordamchilari — Stiv Uitkoff va Jarred Kushnerning ham yahudiy ekanligini ta’kidlab, Isroil bosh vaziriga shunday degan: "Hamma sizdan to‘yib ketdi, Bibi. Barcha yahudiylar sizdan to‘yib bo‘ldi. Hatto bu qo‘ng‘iroqda turgan ikki yahudiy ham sizdan to‘yib ketgan".
Tramp Netanyaxuga "Siz bu bitimdan ortga chekinolmaysiz" deb qat’iy talab qo‘ygan. U o‘zini Isroilning "eng yaxshi do‘sti" deb atab, Netanyaxuni "firibgar" deb ham atagani iddao qilinadi. Oq uy rasmiylari Isroil bosh vazirining bitimni sabotaj qilishidan xavfsirab, ushbu suhbat vaqtida Kushner va Uitkoffni doimiy aloqada ushlab turishgan.
Dohadagi hujum va ishonch inqirozi
Kitobda Vashington va Tel-Aviv o‘rtasidagi jiddiy ishonch inqirozi ham yoritilgan. Isroil armiyasi Kushner va Uitkoffning G‘azo rejasi bo‘yicha Isroil vaziri Ron Dermer bilan muzokaralaridan atigi bir kun o‘tib, Dohada Hamas yetakchilariga qarshi havo hujumi uyushtirdi. Hujum natijasida muzokaralarda vositachilik qilayotgan Qatar ham xavfsizlik xodimidan ayrildi, bu esa Doha-Isroil munosabatlarida keskinlikni keltirib chiqardi.
Kushner va Uitkoff buni "Dermerning yolg‘oni" deb baholadi. Shunga qaramay, Kushner ushbu inqirozni Netanyaxuni murosaga majburlash uchun imkoniyat sifatida ishlatdi va 20 banddan iborat G‘azo rejasi ishlab chiqildi.
Sulh bitimi va uning ijrosi
Natijada, 2025-yil 10-oktyabrda G‘azo bo‘yicha sulh kelishuvi kuchga kirdi. Bitim mahbuslar almashinuvi, insonparvarlik yordamini ko‘paytirish va Isroil armiyasining qisman chekinishini nazarda tutgan edi. Garchi bosim ostida imzolangan ushbu kelishuvga qaramay, Isroil tomoni enklavga hujumlarni davom ettirdi va insonparvarlik yordami yetkazib berilishini cheklashda davom etmoqda.
