Turkiya Tashqi ishlar vazirligi manbalaridan olingan ma’lumotga ko‘ra, Fidan 15-may juma kuni Qozog‘istonning Turkiston shahrida o‘tkaziladigan TDT Norasmiy sammitida Prezident Rejep Tayyip Erdo‘g‘anga hamrohlik qiladi va shu kuni sammit oldidan tashkil etiladigan TDT Tashqi ishlar vazirlari kengashi yig‘ilishida qatnashadi.
TDTning 2025-yil 7-oktabr kuni Gabalada bo‘lib o‘tgan 12-sammitida davlat rahbarlari tomonidan qabul qilingan deklaratsiyada, Turkiyaning tashabbusi bilan TDT tashqi ishlar vazirlarining yanada tez-tez uchrashib turishi masalasi qayd etilgan edi.
Shu doirada Turkiya mezbonligida 7-mart kuni Istanbulda hamda 18-aprel kuni Beshinchi Antalya Diplomatiya Forumi doirasida TDT Tashqi ishlar vazirlari kengashining norasmiy yig‘ilishlari o‘tkazildi.
“Tashkilot oilaviy kengashi” sifatida ta’riflanayotgan tuzilma doirasida so‘nggi davrda barcha sohalarda ortib borayotgan hamkorlikning yana bir ifodasi sifatida Turkistonda bo‘lib o‘tadigan navbatdagi yig‘ilish bilan TDTga a’zo davlatlarning tashqi ishlar vazirlari so‘nggi uch oy ichida uchinchi marta bir araya keladi.
Turkiya, mezbon Qozog‘iston va davr raisi Ozarbayjon bilan bir qatorda Qirg‘iziston hamda O‘zbekiston tashqi ishlar vazirlari va TDT Bosh kotibining qatnashishi kutilayotgan yig‘ilishda tashkilot doirasidagi hamkorlik masalalari muhokama qilinishi, ayniqsa Eron va G‘azo bosh bo‘lib, dolzarb global va mintaqaviy masalalar yuzasidan fikr almashilishi rejalashtirilmoqda.
Yig‘ilish yakunida “TDT Kotibiyatining institutsional va raqamli salohiyatini mustahkamlashga doir Tashqi ishlar vazirlari kengashi qarorining imzolanishi kutilmoqda.
Vazir Fidanning mazkur yig‘ilishdagi nutqida Turk davlatlari o‘rtasidagi siyosiy muloqot, savdo, energetika ta’minoti xavfsizligi, transport bog‘liqligi, madaniyat va ta’lim hamda raqamli transformatsiya sohalaridagi hamkorlikning chuqurlashib borayotganidan mamnuniyat bildirish rejalashtirilgan.
Shuningdek, Fidanning Prezident Erdo‘g‘anning chaqirig‘i asosida Kipr turklari va Shimoliy Kipr Turk Respublikasi (KKTC)ning xalqaro hamjamiyatda munosib o‘rin egallashi uchun turk dunyosi sifatida birgalikda harakat qilish muhimligini ta’kidlashi kutilmoqda.
Nutqda Eron atrofida yuz berayotgan voqealarning global xavfsizlik va iqtisodiyotga salbiy ta’siri barcha tomonidan sezilayotgani, bu hodisalar Turk dunyosi uchun muqobil transport va bog‘lanish yo‘llarining naqadar muhim ekanini yana bir bor ko‘rsatgani qayd etilishi rejalashtirilmoqda. Fidanning Hurmuz bo‘g‘ozining geosiyosiy maqsadlarda vosita sifatida ishlatilmasligi va dengiz qatnovi erkinligi tamoyiliga rioya qilinishi zarurligini ta’kidlashi ham kutilmoqda.
Fidanning Pokiston va boshqa mintaqaviy hamkorlar bilan birgalikda mojaroni barqaror ravishda yakunlashga qaratilgan diplomatik tashabbuslarni qo‘llab-quvvatlash muhimligini qayd etishi, Turkiyaning G‘azoga insonparvarlik yordamlari uzluksiz yetkazilishi uchun sa’y-harakatlarini davom ettirayotgani va xalqaro hamjamiyat bilan hamkorlikda G‘azoning qayta tiklanishi bo‘yicha o‘z zimmasidagi mas’uliyatni bajarishda davom etishini ta’kidlashi ham rejalashtirilmoqda. Shuningdek, yig‘ilish doirasida Fidan TDTga a’zo davlatlar tashqi ishlar vazirlari bilan ikki tomonlama uchrashuvlar o‘tkazishi ham kutilmoqda.
Turk Davlatlari Tashkiloti
“Turkiy tilli davlatlar hamkorlik kengashi” 2009-yil 3-oktabr kuni Turkiya, Ozarbayjon, Qozog‘iston va Qirg‘iziston o‘rtasida imzolangan Naxchivon bitimi bilan tashkil etilgan edi. Ushbu kengash nomi 2021-yilda Istanbul sammitida qabul qilingan qaror bilan “Turk Davlatlari Tashkiloti” (TDT) deb o‘zgartirildi.
Tashkilotning asosiy maqsadlari qatorida turk davlatlari o‘rtasida o‘zaro ishonch muhitini mustahkamlash, siyosiy birdamlikni kuchaytirish, iqtisodiy va texnik hamkorlikni rivojlantirish hamda chuqurlashtirish, turk dunyosining tarixiy va madaniy merosini asrab-avaylash va targ‘ib qilish kabi masalalar o‘rin olgan.
Kotibiyati Istanbulda joylashgan TDT hozirda 5 ta a’zo davlatga — Turkiya, Ozarbayjon, Qirg‘iziston, Qozog‘iston va O‘zbekistonga ega. Tashkilotning 4 ta kuzatuvchi a’zosi esa Vengriya, Turkmaniston, ShKTR va Iqtisodiy Hamkorlik Tashkilotidir.
