Turkiyaning BMTdagi doimiy vakili yaqinda bo‘lib o‘tgan Xavfsizlik Kengashi sessiyasida “Turk bo‘g‘ozlari” atamasining ishlatilishiga Gretsiya bildirgan e’tirozni rad etuvchi rasmiy xatni Birlashgan Millatlar Tashkilotiga yo‘lladi. Anqaraning fikricha, Afina pozitsiyasi “afsuslanarli” hamda siyosiy motivatsiyalangan deb hisoblanadi.
8-may kuni BMT Bosh kotibi Antoniu Guterrish va Xavfsizlik Kengashi raisi Fu Sunga yo‘llangan maktubda Turkiya elchisi Ahmet Yildiz 29-apreldagi majlisda Gretsiya bildirgan e’tiroz “muhokama qilinayotgan muhim masalalardan diqqatni chalg‘itgani va uchrashuv maqsadiga hissa qo‘shishdan ko‘ra, ichki siyosiy manfaatlarga xizmat qilishga yo‘naltirilgani”ni qayd etdi.
“Turkiya Gretsiyaning asossiz iddaolarini qat’iyan va to‘liq rad etadi”, deb yozgan Yildiz, shuningdek, keng qo‘llaniladigan geografik atamani siyosatlashtirishga urinishlar konstruktiv muloqotga, mintaqaviy barqarorlikka yoki 1936-yilgi Montryo konvensiyasi rejimini to‘g‘ri tushunishga xizmat qilmasligini ta’kidladi.
Uning so‘zlariga ko‘ra, “Turk bo‘g‘ozlari” atamasi “yaxshi shakllangan geografik ibora” bo‘lib, u Istanbul (Bosfor) va Chanoqqal’a (Dardanell) bo‘g‘ozlarini (har ikkisi ham Turkiya suvereniteti ostida) o‘z ichiga oladi.
“Turk bo‘g‘ozlari atamasi ta’riflovchi va geografik jihatdan to‘g‘ri bo‘lib, Montryo konvensiyasining amaldagi tatbiqiga to‘liq muvofiqdir”, deyiladi maktubda.
Turkiya vakili, shuningdek, geografik nomlarga oid xalqaro amaliyot rasmiy milliy shakllarga ustunlik berishini qayd etdi. U “Turk bo‘g‘ozlari” atamasi Xalqaro dengiz tashkiloti (IMO) va NATO hujjatlari hamda rezolyutsiyalarini o‘z ichiga olgan ko‘plab xalqaro aktlarda an’anaviy va izchil qo‘llanib kelayotganini bildirdi.
Yildiz 1936-yildagi Montryo konvensiyasi Istanbul bo‘g‘ozlari, Marmara dengizi va Chanoqqal’a bo‘g‘ozlari orqali o‘tishni tartibga soluvchi yuridik hujjat ekanligini, biroq u geografik nomlarni standartlashtirishni nazarda tutmaganini ta’kidladi.
Bu kontekstda u Gretsiyaning boshqa terminologiyani majburlashga urinishlarini faqat “tarixiy ambitsiyalar” bilan izohlash mumkinligini aytdi va bunday harakatlar suv yo‘llarining yuridik yoki siyosiy maqomini o‘zgartirmasligini qo‘shimcha qildi.
Ushbu maktub Gretsiya BMT Xavfsizlik Kengashi yig‘ilishida dengiz hududlaridagi suv yo‘llarining xavfsizligi va muhofazasi mavzusida e’tiroz bildirganidan so‘ng yuborildi. O‘sha majlisda Yildiz Istanbul va Chanoqqal’a bo‘g‘ozlarini “Turk bo‘g‘ozlari” deb atagan edi.
Gretsiya tomoni esa konvensiyada ishlatilgan terminologiya shunchaki “Bo‘g‘ozlar” ekanligini, ya’ni u “Dardanell bo‘g‘ozi, Marmara dengizi va Bosfor”ni nazarda tutishini da’vo qilmoqda.
Afina “Turk bo‘g‘ozlari” atamasining ishlatilishi sababli ham BMT, ham NATO doirasidagi muhokamalarni to‘xtatishga urindi. Bu harakatlar geografik nomlar bo‘yicha milliy shakllarga ustunlik beruvchi xalqaro tamoyillarga qaramasdan amalga oshirilmoqda.
