Eron Hormuz Bo‘g‘ozini Ochish Shartlarida Qat’iy: Trampning Taklifi Rad Etildi

AQSh prezidenti Donald Tramp Yaqin Sharqdagi inqirozni hal qilishga qaratilgan taklifni rad etgan bo‘lsa-da, Tehron Hormuz bo‘g‘ozini qayta ochish bo‘yicha o‘z shartlaridan chekinmasligini bildirdi.

Eron Tashqi ishlar vaziri Abbos Aroqchi yakshanba kuni bergan bayonotida, Tehron mintaqadagi harbiy harakatlarni to‘xtatish va bir necha oy oldin buzilgan tinchlik kelishuvi majburiyatlarini bajarish talabida qat’iy ekanini ma’lum qildi.

Tehronning AQSh Oldiga Qo‘ygan 7 ta Talabi

Qatar orqali Vashingtonga yetkazilgan taklifga ko‘ra, AQSh va uning ittifoqchilari quyidagi shartlarni bajargan taqdirda, Eron Hormuz bo‘g‘ozini etti kun ichida qayta ochishga tayyor:

• Livandagi harbiy to‘qnashuvlarni zudlik bilan to‘xtatish.

• Yamandagi dushmanlik harakatlariga chek qo‘yish.

• Eronning muzlatilgan barcha moliyaviy mablag‘larini ozod qilish.

• Eron neftiga qo‘yilgan sanksiyalarni butunlay olib tashlash.

• AQSh tomonidan o‘rnatilgan dengiz blokadasini bekor qilish.

• Avvalgi kelishuv doirasidagi majburiyatlarning to‘liq bajarilishi.

• Eronning suveren huquqlari va xavfsizlik kafolatlarini ta’minlash.

• Donald Tramp: "Ular Juda Yomon Yutqazmoqda"

• AQSh prezidenti Donald Tramp shanba kuni jurnalistlar bilan uchrashuvda Eronning taklifini rad etganini tasdiqladi, biroq kelajakda kelishuvga erishish ehtimolini inkor qilmadi.

  "Ular bo‘g‘ozni darhol ochadigan shartnomani xohlashadi, chunki ular juda yomon yutqazmoqda. Ular kelishuv tuzishni istashmoqda va menimcha bu yaxshi. Men ham kelishuvga ochiqman," — deya ta’kidladi Tramp.

  Eron tomoni Trampning ushbu dastlabki munosabatini ko‘rganini, ammo hozirda vositachilar orqali rasmiy javob xatni kutayotganini bildirdi.

  Inqiroz Qanday Boshlangan edi? (Buzilgan Tinchlik Kelishuvi)

  Global energiya ta’minotining eng muhim arteriyasi hisoblangan Hormuz bo‘g‘ozi qariyb yetti oy oldin Eron hududiga berilgan halokatli zarbalardan so‘ng Vashington va Tehron o‘rtasidagi urush maydoniga aylandi.

  • Iyun oyi: Ikki tomon urushni to‘xtatish, bo‘g‘ozni ochish va Eron yadroviy dasturi bo‘yicha muzokaralarni boshlashni nazarda tutuvchi anglashuv memorandumini imzolagan edi.

  • Kelishuvning buzilishi: Eron o‘zi belgilagan marshrutdan chetga chiqqan tijorat kemalariga o‘t ochishi ortidan kelishuv barbod bo‘ldi. Tehron kemalardan bo‘g‘ozdan o‘tishdan oldin ruxsat olishni talab qilmoqda. Bo‘ysunmagan kemalar nishonga olinishi ortidan, AQSh bunga Eron qirg‘oqlariga bombardimonlar bilan javob qaytarib kelmoqda.

  • "Hormuz Bo‘g‘ozi Bosim Quroliga Aylanmasligi Kerak"

    Birlashgan Millatlar Tashkiloti (BMT) doirasida ushbu inqiroz yuzasidan xalqaro hamjamiyat vakillari ham munosabat bildirdi:

    • Saudiya Arabistoni: Tashqi ishlar vaziri Faysal bin Farxon Al Saud xalqaro hamjamiyatni Hormuz va Bab al-Mandab bo‘g‘ozlarini xavfsiz saqlashda mas’uliyatsizlik qilayotganlikda aybladi. U ushbu strategik yo‘llarning global energetika xavfsizligiga tahdid soluvchi "bosim quroli"ga aylantirilishini keskin qoraladi.

    • Rossiya: Tashqi ishlar vaziri Sergey Lavrov Moskva mintaqani barqarorlashtirish va strategik xavfsizlikni ta’minlash uchun boshqa davlatlar bilan konstruktiv hissa qo‘shishga tayyorligini ma’lum qildi.

    Eron prezidenti Masud Pezeshkiyon esa Nyu-Yorkda BMT Bosh kotibi Antonio Guterresh bilan uchrashuvda Tehronning AQShga nisbatan ishonchsizligi yuqori ekanini qayd etdi: "Eron muzokara stolidan qochayotgani yo‘q, ammo o‘tmishdagi achchiq tajribalar sababli endi AQShga ishonmaydi".

    ---