Xitoyning O‘zbekiston tashqi savdosidagi salmog‘i tobora ortib bormoqda. Ikki mamlakat o‘rtasidagi savdo hajmi kengayishi bilan birga, O‘zbekistonning Xitoy bilan savdodagi kamomadi ham ko‘payayotgani e’tiborni tortmoqda.
1991-yilda mustaqilligini e’lon qilgan O‘zbekiston Sovet Ittifoqi davridan meros bo‘lib qolgan siyosiy, savdo va iqtisodiy aloqalar ta’sirida uzoq yillar davomida Rossiya bilan yaqin munosabatlarni saqlab keldi. Rossiya mustaqillikning dastlabki yillaridan boshlab mamlakat tashqi savdosida muhim o‘rin egalladi.
Biroq so‘nggi yillarda Xitoyning Markaziy Osiyoga qaratilgan iqtisodiy va savdo faoliyatini jadallashtirishi Pekinning mintaqa mamlakatlari bilan munosabatlari mustahkamlanishiga olib keldi. O‘zbekiston ham Markaziy Osiyoning boshqa davlatlari kabi Xitoy iqtisodiy aloqalarini eng tez rivojlantirayotgan mamlakatlardan biriga aylandi.
2015-yilda O‘zbekiston eng ko‘p savdo qilgan mamlakatlar ro‘yxatida Rossiya 24,5 foizlik ulush bilan birinchi, Xitoy esa 12 foizlik ulush bilan ikkinchi o‘rinda edi. O‘tgan davr mobaynida muvozanat Xitoy foydasiga o‘zgardi.
Xitoy so‘nggi yillarda O‘zbekiston tashqi savdosidagi ulushini tez sur’atlarda oshirib, Rossiyani ortda qoldirdi. Xitoyning O‘zbekiston umumiy tashqi savdosidagi ulushi 2025-yilda 21,2 foizga ko‘tarildi, Rossiyaning ulushi esa 16 foizni tashkil etdi. Shunday qilib, so‘nggi 10 yilda Xitoyning O‘zbekiston tashqi savdosidagi ulushi qariyb 1,77 baravar oshdi.
Ushbu davrda O‘zbekistonning tashqi savdo hajmi o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 7,4 foizga oshib, 41 milliard dollarga yetdi. Mamlakat eksporti 8,8 foizga kamayib, 15,9 milliard dollarga tushdi. Import esa 21 foizga oshib, 25,1 milliard dollarni tashkil etdi. Tashqi savdo kamomadi 9,2 milliard dollarga yetdi.
O‘zbekiston va Xitoy o‘rtasidagi savdo hajmi o‘tgan yilning yanvar–iyun oylarida 6 milliard 850,9 million dollarni tashkil etgan bo‘lsa, joriy yilning shu davrida 9 milliard 471,3 million dollarga ko‘tarildi. Shu tariqa, ikki mamlakat o‘rtasidagi savdo qariyb 38 foizga oshdi, Xitoyning O‘zbekiston umumiy tashqi savdosidagi ulushi esa 23,1 foizga yetdi.
Biroq O‘zbekistonning Xitoy bilan savdo hajmi oshishida, ayniqsa, importning yanada tezroq ko‘payayotgani e’tiborni tortmoqda.
O‘zbekistonning yilning birinchi yarmida Xitoydan amalga oshirgan importi 39,3 foizga oshib, 8 milliard 47,3 million dollarga yetdi. Xitoyga eksporti esa 32,4 foizga ko‘payib, 1 milliard 424 million dollarni tashkil etdi. O‘zbekistonning Xitoy bilan savdodagi kamomadi 6 milliard 623 million dollarga yetdi.
Xitoy bilan savdodagi nomutanosiblik O‘zbekistonning umumiy tashqi savdo kamomadi nuqtayi nazaridan ham muhim ahamiyat kasb etmoqda. Ikki mamlakat o‘rtasidagi 6 milliard 623 million dollarlik kamomad O‘zbekistonning 9,2 milliard dollarlik umumiy tashqi savdo kamomadining katta qismini tashkil etishi bilan e’tiborni tortmoqda.
