Turkiy Dunyo Arxeologiya Tadqiqot Institutlari va Markazlari Ittifoqining (ARICA) Vengriyada bo‘lib o‘tgan uchinchi yig‘ilishida turkiy dunyoning umumiy arxeologik merosiga oid tadqiqotlarni rivojlantirish va yagona raqamli ma’lumotlar bazasini yaratishga qaror qilindi.
Turkiy Akademiyadan berilgan bayonotga ko‘ra, turkiy dunyo arxeologlari umumiy tadqiqotlar va raqamli merosni o‘rganish maqsadida Bugach shahrida to‘plandilar.
Turkiy Akademiya tashabbusi bilan 2023-yilda O‘zbekistonning Samarqand shahrida asos solingan ARICA yig‘ilishida Turkiy Akademiya prezidenti prof. dr. Shohin Mustafayev, Vengriya Turon jamg‘armasi raisi Andrash Biro hamda turkiy davlatlarning arxeologiya sohasidagi muassasalari rahbarlari va vakillari ishtirok etdi.
Yig‘ilishning ochilishida so‘zga chiqqan Mustafayev ARICA tashkil etilganidan buyon o‘tgan uch yil ichida sezilarli yutuqlarga erishganini ta’kidlab, Ittifoq o‘zining shakllanish bosqichini ortda qoldirib, umumiy loyihalarni amalga oshirishga yo‘naltirilgan xalqaro ilmiy tarmoqqa aylanganini ifoda etdi.
Mustafayev Ittifoqning ustuvor tadqiqot yo‘nalishlari qatorida tarixiy Buyuk Ipak yo‘li shaharlari, ilk turkiy davrga oid yodgorliklar, qadimiy sug‘orish tizimlari, Yevroosiyo ko‘chmanchi madaniyatlariga oid arxeologik meros va O‘rta asr ishlab chiqarish markazlari borligini ma’lum qildi.
Arxeologik tadqiqotlarning yillik natijalarini sarhisob qilish maqsadida ARICA yig‘ilishlarini har yili o‘tkazish muhimligiga ishora qilgan Mustafayev, Turkiy Akademiya turkiy dunyo arxeologiya fanining integratsiyalashuvi va rivojlanishiga ko‘maklashishda davom etishini ta’kidladi.
Yagona raqamli arxeologiya ma’lumotlar bazasi yaratiladi
Yig‘ilishda "Turkiy davlatlar arxeologik hududlari elektron atlasi" loyihasi ham muhokama qilindi.
Loyiha doirasida turkiy dunyodagi muhim arxeologik manzillarga oid joylashuv ma’lumotlari, xronologiya, ilmiy ta’riflar, fotosuratlar, rejalar, tadqiqot natijalari va asosiy ilmiy nashrlar jamlangan yagona raqamli ma’lumotlar bazasini yaratish ko‘zda tutilgan.
Shuningdek, "ARICA raqamli axborot portali"ni tashkil etish taklif qilindi. Portal orqali turkiy dunyodagi arxeologiya muassasalari, tadqiqotchilar va ilmiy markazlar o‘rtasida doimiy ilmiy axborot almashinuvini ta’minlash maqsad qilingan.
Yig‘ilishda Vengriya bilan arxeologiya sohasidagi hamkorlikni rivojlantirishga ham alohida e’tibor qaratildi. Vengriyalik olimlarning hunlar, Yevroosiyo dashtlari va turklarning ilk tarixi bo‘yicha olib borayotgan tadqiqotlarining ahamiyati qayd etildi.
Yig‘ilish yakunida ARICA 3-yig‘ilishining yakuniy deklaratsiyasi qabul qilindi.
Deklaratsiyada umumiy arxeologik tadqiqotlarni amalga oshirish, yagona raqamli axborot maydonini shakllantirish va turkiy dunyodagi tadqiqot muassasalari o‘rtasida tizimli ilmiy axborot almashinuvini rivojlantirishga qaratilgan hamkorlikning yangi bosqichi boshlanishi belgilab qo‘yildi.
