Turkiya AQShdan qaytarib olingan 100 ta madaniy boylikni Madaniyat va turizm vaziri Mehmet Nuri Ersoy hamda Manxettan okrug prokurori o‘rinbosari Mettyu Bogdanos ishtirokidagi tadbirda Istanbul Arxeologiya muzeylarida namoyish etdi.
Tadbir, shuningdek, Turkiyaning madaniy meros savdosiga qarshi kurashini namoyish etuvchi “Qochish yo‘q: Bubon” nomli ko‘rgazmaning ochilishiga ham mezbonlik qildi.
Qaytarilgan kolleksiyadan Tokatdagi Horoztepedan miloddan avvalgi 2300–2000 yillarga oid 40 ta ashyo, Burdurdagi Duverdan miloddan avvalgi 700–480 yillarga tegishli 44 ta pishgan g‘ishtdan yasalgan meʼmoriy panel, Afrodisias qadimiy shahridan bitta portret, shuningdek, teatr niqoblari va maʼbuda haykalchalari kabi qimmatbaho buyumlar o‘rin olgan.
Vazir Ersoy ashyolarning iziga tushish va ularni qaytarilishini taʼminlashda ilmiy tadqiqotlar, arxiv hujjatlari va xalqaro hamkorlik muhim ahamiyatga ega ekanini taʼkidladi. Ersoy, shuningdek, ashyolarning kelib chiqishini aniqlashga o‘z hissasini qo‘shgan tadqiqotchilar, jurnalistlar va jamoatchilikka minnatdorchilik bildirdi.
Ko‘rgazmaning markaziy qismini Burdurdagi Bubon qadimiy shahridan olib chiqib ketilgan bronza haykallar tashkil etadi. 1960-yillarda noqonuniy ravishda kovlab olingan bu haykallar parchalanib, turli mamlakatlardagi kolleksiyalarga tarqab ketgan edi. Professor Jale Inan boshchiligida olib borilgan tadqiqotlar va yordamchi arxeologik-ilmiy tahlillar ashyolarning kelib chiqishini aniqlash va Turkiyaga qaytarilishini taʼminladi.
Vazir Ersoy 2023-yilda qayta boshlangan Bubon qazish ishlari hozirda ham davom etayotganini bildirdi.
Mettyu Bogdanos Nyu-York Tarixiy ashyolar savdosiga qarshi kurashish bo‘limi shu kungacha Turkiyanikiga tegishli 276 ta ashyo ham qo‘shilgan holda jami 6 452 ta qochqin tarixiy ashyoni qo‘lga kiritganini maʼlum qildi. Bogdanos, shuningdek, madaniy merosni muhofaza qilish xalqaro hamkorlik bilan bir qatorda muzeylar, auksion uylari, galereyalar va xususiy kolleksiyachilarning ashyolarning kelib chiqishini tasdiqlashda yanada katta masʼuliyat o‘z zimmalariga olishlarini talab qilishini taʼkidladi.
Ham Ersoy, ham Bogdanos o‘g‘irlangan tarixiy ashyolarning qaytarilishi insoniyatning umumiy madaniy merosini asrab-avaylash uchun muhim ekanini alohida taʼkidladilar.
